ابجد با توجّه به تأليفات بزرگان صوفيه در حدود يكهزار تعريف دربارهء تصوّف وصوفيه ونظريهء آنان جمع‌آورده است 1 . از مجموع تعاريفى كه تاكنون از تصوّف شده ، اين نتيجه حاصل مىشود كه : « تصوّف » مسلك و روش لغزنده ومتغيّرى است كه نقطهء شروع آن زهد ونقطهء پايان آن عقيدهء « وحدت وجود » است و در بين اين دو نقطهء شروع وپايان ، انواع واقسام رنگهاى عقايد گوناگون ومسالك مخصوص فكرى وتمايلات رنگارنگ وگفته‌هاى متنوع پيدا شده است ، به‌طورى كه حرف صحيح همان است كه بگوئيم تعداد تعريف‌هاى تصوّف بيش از تعداد مشايخ واقطاب وسران صوفيه در طول تاريخ است ، زيرا برخى از مشايخ براى تصوّف چندين تعريف گفته‌اند . بنابراين بايد گفت : تصوّف يك مذهب خاص و منظم ومحدود نيست ، بلكه يك طريقهء التقاطى است كه از به هم آميختن عقايد وافكار گوناگون بوجود آمده است و همين باعث شده صوفيه در طول تاريخ فرقه‌هاى بسيارى پيدا كند . تاريخ پيدايش صوفيگرى نام « صوفى » در روزگار پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم شناخته نبوده است و اين نام حتى بر حسب ادعاى صوفيه در پايان قرن دوم هجرى يا اندكى بعد از آن پيدا شده است 2 .

--> ( 1 ) نفحات الانس ( مقدمهء مصحح ) : 15 ، نقل شده‌است كه سهروردى در كتاب عوارف المعارف گفته است : ( وأقوال المشايخ في ماهيّة التصوّف تزيد على ألف . . . ) يعنى : اقوال بزرگان در ماهيّت تصوّف از هزار هم مىگذرد . ( عارف و صوفى چه مىگويند : 3 ) . ( 2 ) رسالهء قشيريه : 7 .